SULTANLIĞI MEŞRUİYET KAZANMAMIŞ BİR SELÇUKLU ŞEHZADESİ: TUĞRUL ARSLAN

Tülay METİN

Özet


Türkiye Selçuklu sultanı I. Kılıç Arslan’ın vefatından sonra sultanın küçük oğlu Tuğrul Arslan Malatya’da sultan ilân edildi. Tuğrul Arslan’ın sultanlığı ve faaliyetleri ile ilgili kaynaklarda kayıtlar mevcut olmasına rağmen ismi Selçuklu sultanları arasında yer almamaktadır. Şahinşah’ın saltanatına kadar Selçuklu tahtının boş kaldığı zikredilir. Kaynaklarda sultan unvanı ile ismi geçen Tuğrul Arslan, atabegleri ve annesi Ayşe Hatun’un himayesinde 1124 yılına kadar Malatya’da hüküm sürdü. Annesinin etkisinden kurtulamayan Tuğrul Arslan’ın zayıf bir yönetim sergilediği görülmektedir. Ancak Kılıç Arslan’ın ölümünden sonra Selçuklu devletinin siyasî gücünün zayıflamasına rağmen, Malatya gibi rekabet sahası olan önemli bir şehri uzun yıllar Selçuklu hâkimiyetinde tutmayı başarmıştı. Ayrıca Kılıç Arslan’ın ölümünden sonra meydana gelen fetret devri Tuğrul Arslan’ın sultan ilân edilmesiyle bir nebze de olsa önlenmiş oldu. Tuğrul Arslan’ın Selçuklu sultanları arasında yer alıp almaması hususu bu zamana kadar üzerinde durulmamış ciddî bir meseledir. Bu çalışmada dönemin kaynakları ışığında 1107 ile 1124 yılları arasında Malatya’da Selçuklu iktidarını uhdesinde bulunduran Tuğrul Arslan’ın hâkimiyeti incelenecek ve irdelenecektir.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


Abû’l-Faraj (Ebû’l-Ferec), Gregory, The Chronography, Süryanîceden İngilizceye trc. Ernesrt A. Wallis Budge, Oxford, 1932; Gregory Abû’l-Farac, Abû’l-Farac Tarihi, C. II, Türkçeye trc. Ömer Riza Doğrul, TTK, Ankara, 1999.

Aksarayî, Kerîmüddin Mahmud, Müsâmerüt ül-Ahbâr, Nşr. O. Turan, 2. Baskı, TTK, Ankara, 1999.

Alptekin, Coşkun, “Türkiye Selçukluları”, DGBİT, C. VIII, Çağ Yayınları, İstanbul, 1989, s. 209-382.

__________, “Belek b. Behrâm”, DİA, C. 5, İstanbul, 1992, s. 402-403.

__________, “Artuklular”, DGBİT, C. VIII, Çağ Yayınları, İstanbul, 1989, s. 170-193.

Altun, Ara, “Artuklular”, DİA, C. 3, İstanbul, 1991, s. 415-419.

Anonim Selçuknâme, (Tarih-i Âl-i Selçuk Der Anatoli, Anadolu Selçukluları Tarihi III), Yay. ve trc. Feridun Nafiz Uzluk, Ankara, 1952.

Anonymous Syriac Chronicle (Anonim Süryanî Vekayinâmesi), İng. trc. A. S. Tritton, “The First and Second Crusades from an Anonymous Syriac Chronicle”, JRAS, Londra 1933 (January).

Azîmî Tarihi, Selçuklular Dönemiyle İlgili Bölümler, Nşr. ve trc. Ali Sevim, 2. Baskı, TTK, Ankara, 2006.

Cahen, Claude, Osmanlılardan Önce Anadolu’da Türkler, trc. Yıldız Moran, 3. Baskı, E Yayınları, İstanbul, 1994.

________, The Formation of Turkey The Seljukid Sultanate of Rum: Eleventh to Fourteenth Century, İng. trc. P. M. Holt, London, 2001.

Comnena, Anna, The Alexiad, İng. trc. Elizabeth A. S. Dawes, Londra, 1967.

Dânişmend Gazi Destanı, Hz. Necati Demir, Hece Yayınları, Ankara, 2006.

Demirkent, Işın, Urfa Haçlı Kontluğu Tarihi (1118-1146), TTK, Ankara, 1987.

__________, Türkiye Selçuklu Hükümdarı Sultan I. Kılıç Arslan, TTK, Ankara, 1996.

Ebû’l-Fidâ, el-Muhtasar fî Ahbâri’l-Beşer, C. II, Thk. Mahmud Deyyûb, Beyrut, 1997.

Ertuğrul, Ali, Anadolu Selçukluları Devrinde Yazılan Bir Kaynak: Niğdeli Kadı Ahmed’in el-Veledü'ş-Şefîk ve’l-Hâfidü’l-Halîk’i, D.E.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü Doktora Tezi, İzmir, 2009.

Hacıgökmen, M. Ali, “Türkiye Selçukluları Zamanında Konya’nın Devlet Merkezi Oluşu”, Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı 29 (2011), s. 231-260.

Honingmann, E, “Malatya”, İA, VII, MEB, İstanbul, 1997, s. 232-239.

İbn Şıhne, ed-Dûrru’l-Muntehab fî Tarih Memleketi Haleb, Nşr. Yusuf b. Elyan Serkis ed-Dımaşkî, Beyrut, 1909.

İbnû’l-Esir, el-Kâmil fi’t-Tarih, Thk. Halil Me’mun Şiha, X, Beyrut, 1965-66, trc. Abdülkerim Özaydın, İstanbul, 1986-87.

İbnû’l-Ezrak el-Fârikî, Târihî Meyyâfârıkîn ve Âmid, Neşr. Ahmet Savran, Erzurum, 1987; Meyyâfârıkîn ve Âmid Tarihi (Artuklular Kısmı), trc. Ahmet Savran, Erzurum, 1992.

İbnû’l-Kalânisî, Zeylü Tarihi Dimaşk, Thk. H. F. Amedroz, Beyrut, 1908

Kazvînî, Hamdullah Müstevfî, Târîh-i Güzîde, Neşr. Abdu’l-Hüseyin Nevâî, Tahran, 1362.

Kesik, Muharrem, Türkiye Selçuklu Devleti Tarihi Sultan I. Mesud Dönemi (1116-1155), TTK, Ankara, 2003.

Kurat, A. K., Çaka Bey, Ankara, 1966.

Melikoff, Irene, “Dānishmendids”, The Encyclopadedia of Islam, II, Leyden, 1965, 110-111.

Metin, Tülay, Selçuklular Döneminde Malatya, İstanbul, 2013.

__________, "Türkiye Selçuklu Siyasî Hayatında Kadının Rolü Üzerine”, Ortaçağda Kadın, Editör: A. Çetin, Ankara, 2011, s. 470-482.

Müneccimbaşı Ahmed b. Lütfullah, Câmiu’d-Düvel, Selçuklular Tarihi II, Anadolu Selçukluları ve Beylikler, Yay. Ali Öngül, İzmir, 2001.

Özaydın, Abdülkerim, “Danişmendliler”, DGBİT, C. VIII, Çağ Yayınları, İstanbul, 1989, s. 121-140.

Runciman, S., Haçlı Seferleri Tarihi, II, trc. Fikret Işıltan, 2. Baskı, TTK, Ankara, 1992.

Sıbt İbnu’l-Cevzî, Mir’atü’z-Zamân fî Târîhi’l-Âyân’da Selçuklular, Seçme, Tercüme ve Değerlendirme: Ali Sevim, TTK, Ankara, 2011.

__________, Mirʻâtû’z-Zamân fî Târihi’l-Aʻyan, VIII/I (495-589/1101-1193), Haydarabad, 1951.

__________, “Müntehabat min Kitab Mirʻâtû’z-Zamân”, Recueil des Historiens des Croisades, Paris, 1884, Cilt III, s. 517-570.

Solmaz, Sefer, “Dânişmendliler”, Türkler, C. 6, Yeni Türkiye Yayınları, Ankara, 2002, s. 430-451.

Sparapet, Simbat, Chronicle, İng. trc. Robert Bedrosian, Lord Branc, New Jersey 2005.

Süryanî Mihail Vekainâmesi, trc. Hrant D. Andreasyan, II. Kısım, TTK’da Basılmamış Nüsha.

Turan, Osman, Selçuklular Zamanında Türkiye, Boğaziçi Yayınları, İstanbul, 1998.

__________, Doğu Anadolu Türk Devletleri Târihi, 4. Baskı, Boğaziçi Yayınları, İstanbul, 1997.

__________, “Kılıç Arslan I.”, İA, C. VI, 1977, İstanbul, s. 681-688.

Urfalı Mateos Vekayinâmesi (952-1136) ve Papaz Grigor Zeyli (1136-1162), trc. Hrant Andreasyan, 3. Baskı, TTK, Ankara, 2000.

Usta, Aydın, “Artukoğlu Belek Gazi’nin Siyasî Faaliyetleri”, Prof. Dr. Ramazan Şeşen Armağanı, İstanbul, 2005, s. 355-367.

Yinanç, M. Halil, Türkiye Tarihi, Selçuklular Devri I, İstanbul, 1944.

__________, “Dânişmendliler”, İA, C. III, MEB, İstanbul, 1945, s. 468-479.

__________, “Belek”, İA, C. II, MEB, İstanbul, 1979, s. 468-473.


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.