SULTAN II. ABDÜLHAMİD’İN BİR YADİGÂRI: ADANA HAMİDİYE SANAYİ MEKTEBİ

Ali Rıza GÖNÜLLÜ

Özet


ÖZET

Osmanlı Devletinde modern anlamda mesleki ve teknik eğitim konusunda çalışmalar Tanzimat’ın ilanından sonra başlamıştır. Ancak Mithat Paşa tarafından ıslahhanelerin kurulması ile mesleki ve teknik eğitim ülke genelinde yaygınlaşmaya başlamıştır. Mesleki ve teknik eğitim hizmetleri Sultan II. Abdülhamid döneminde önemli bir yoğunluk kazanmıştır. Bu dönemde Osmanlı ülkesinin muhtelif yerlerinde çeşitli mesleki ve teknik mektepler açılmıştır. Bunlar arasında erkek sanayi mektepleri de bulunuyordu. Sultan II. Abdülhamid Döneminde hizmete giren sanayi mekteplerinden birisi de Adana’da açılan Hamidiye Sanayi Mektebidir. Bu mektep Sultan II. Abdülhamid’in tahta geçişinin 25. Yıldönümü hatırasına, Adana Islahhanesinin, Adana Hamidiye Sanayi Mektebi haline dönüştürülmesi ile 22 Ağustos 1900 tarihinde eğitim faaliyetine başlamıştır. Bu mektebin hizmete girmesinde Adana Valiliğinin, mahalli halkın, Adana Ziraat ve Sanayi Odasının önemli katkıları olmuştur. Beş yıl süreli olan Adana Hamidiye Sanayi Mektebinin 6 Şubat 1901 tarihinde yıllara göre ders cetveli yayınlanmıştır. Bu ders cetveline göre kültür dersleri ile birlikte muhtelif dini dersler mektebin müfredat programında yer almıştır. Ayrıca bu mektepte yabancı dil olarak da Farsça, Arapça ve Fransızca öğretiliyordu. Teorik dersler için sabahları sanat öğretiminden evvel bir saat ve akşamları yemekten sonra iki saat tahsis edilmiştir. Adana Hamidiye Sanayi Mektebinin işleyişi, diğer bazı sanayi mektepleri gibi, Islahhaneler Nizamnamesinin hükümlerine göre tanzim edilmiştir. 1900 yılında Adana Hamidiye Sanayi Mektebinin mektep meclisi Ali Said Efendi’nin başkanlığında altı azadan meydana gelmiştir. Aynı yıl mektebin müdürü Abdürrahim Efendidir. Adana Hamidiye Sanayi Mektebinde 1900 yılında 26 talebe, 1902 yılında da 81 talebe öğrenim görmüştür. Bu mektepte beş meslek bölümü bulunuyordu. Bunlar Matbaacılık, Demircilik, Marangozluk, Kunduracılık ve Terzilik bölümleridir. Mektebin bu meslek bölümlerinde Müslüman ustaların yanında gayri Müslim ustalar da öğretici olarak çalışmışlardır. Mektebin ihtiyacı olan çeşitli ders araç ve gereçleri de imkânlar ölçüsünde temin edilmiştir. Ayrıca mektebin fiziki olarak gelişmesi için ilave bölümler inşa edilmiştir. Bu mektebe tayin edilen muallimlere ve diğer görevlilere devlet tarafından harcırahları verilmiştir. Gelirleri yeterli olmadığı için, mektebin giderlerini karşılamak üzere merkezi yönetim tarafından, adı geçen mektebe muhtelif gelirler tahsis edilmiştir. Bu mektep Milli Mücadeleden sonra Mustafa Kemal tarafından 16 Mart 1923 tarihinde ziyaret edilmiştir.

Tam Metin:

PDF

Referanslar


KAYNAKLAR

ARŞİV BELGELERİ

1.OSMANLI ARŞİVİ BELGELERİ (BOA)

Yıldız Sarayı Mütenevvi Maruzat Belgeleri (Y.MTV)

Sadaret Mühimme Kalemi Belgeleri (A.MKT.MHM)

Bab-ı Ali Evrak Odası Belgeleri (BEO)

Şûra-yi Devlet Belgeleri (ŞD.)

İrade. Dâhiliye Nezareti Belgeleri (İ.DH)

Dahiliye Nezareti Mektubi Kalemi Belgeleri (DH.MKT)

Dahiliye Nezareti Umur-ı Mahalliye-i Vilayet Müdüriyeti Belgeleri (DH.UMVM.)

Maarif Nezareti Mektubi Kalemi Belgeleri (MF.MKT)

KİTAP VE MAKALELER

Çakmak, Erdem, “Atatürk’ün Adana Seyahatleri”, Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, Cilt:30, Sayı: 90, Ankara 2014, Sayfa:49-81.

Çınar, Ebubekir, XIX. Yüzyılda Osmanlı Devleti’nde Mesleki ve Teknik Eğitim, Konya 2007, Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Ortaöğretim ve Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı Tarih Öğretmenliği Bilim Dalı Yüksek Lisans Tezi.

Devellioğlu, Ferit, Osmanlıca Türkçe Ansiklopedik Lûgat, Ankara 1998

Ergün, Mustafa, İkinci Meşrutiyet Devrinde Eğitim Hareketleri, (1908-1996), Ankara 1996 Fırat, Nurcan İnci, “Konya’daki Eski Sanayi Mektebi”, Vakıflar Dergisi, Cilt:XXIX, Ankara 2005, Sayfa:345-373.

Karataşer, Büşra,” Konya Hamidiye Sanayi Mektebi (1901-1906)”, Kırklareli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt:6, Sayı:1, Kırklareli 2017, Sayfa: 121-138.

Kodaman, Bayram, Abdülhamit Devri Eğitim Sistemi, İstanbul 1980, Ötüken Yayınları

Öztürk, Cemil, “Türkiye’de Mesleki ve Teknik Eğitimin Doğuşu; Islahhaneler”, Hakkı Dursun Yıldız Armağanı, Marmara Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Yayınları, İstanbul 1995, Sayfa:427-442.

Öztürk, Cemil, “Islahane Maddesi”, Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi, Cilt:19, İstanbul 1999, Sayfa:190-191

Semiz, Yaşar, Kuş Recai, “Osmanlı’da Mesleki Teknik Eğitim İstanbul Sanayi Mektebi (1869-1930)”, Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, Sayı:15, Konya 2004, Sayfa: 275-295

Yıldırım Mehmet Ali, “II. Meşrutiyet Devrinde Vilayet Sanayi Mekteplerini Yeniden Yapılandırma Girişimleri: Vilayet Sanayi Mektepleri Tertibatı”, Tarih Araştırmaları Dergisi, Cilt:31, Sayı:52, Ankara 1912, Sayfa:135-170

Yıldırım Mehmet Ali, “Osmanlı Vilayetlerinde Mesleki Teknik Eğitimin Gelişimine Bakışlar: Bursa Sanayi Mektebi”, Karadeniz Araştırmaları, Cilt:37, Sayı:37, Trabzon 2013, Sayfa:71-90.

Yıldırım, Mehmet Ali, “Mesleki Teknik Eğitimin Gelişimi; Vilayet Sanayi Mektepleri”, Sultan II. Abdülhamit Sempozyumu, Selanik 20-21 Şubat 2014, Bildiriler, Cilt:2, Ankara 2014, Sayfa.217-234.

SÜRELİ YAYINLAR

Adana Vilayeti Salnamesi, Adana 1289

Adana Vilayeti Salnamesi, Adana 1296

Adana Vilayeti Salnamesi, Adana 1316

Adana Vilayeti Salnamesi, Adana 1318

Düstur

Salname-i Nezaret-i Maarif-i Umumiye, Matbaa-i Amire Dârü’l Hilâfeti’l Âliye 1319 Salname-i Nezaret-i Maarif-i Umumiye, Matbaa-i Asr Dârü’l Hilâfeti’l Âliye 1321


Refback'ler

  • Şu halde refbacks yoktur.